🌏 Region(s): Ryukyu (Okinawa)
うきーん・うきゆん【起きーん・起きゆん】 : ukiin · ukiyun | define meaning
ukiin · ukiyun
Pronunciation: [ʔukiːŋ̍~ʔukijuŋ̍]
Definition
Verb
- To get up; to wake up
- ぐじにうきたん【五時に起きたん】
gujini ukitan
"I woke up at five o'clock"
- ぐじにうきたん【五時に起きたん】
Etymology
Cognate with standard Japanese おきる【起きる】 okiru "to get up; to wake up" and the Kyushu variants おける【起ける】 okeru and おくる【起くる】 okuru.
Historical Ryukyuan attestations
- Vocabulary of the language spoken at the Great Loo-Choo Island, in the Japan Sea (1818), by Herbert John Clifford, records "Awake, to. Oóking".
Spelling
| Orthography | Form |
|---|---|
| Kanji | 起きーん 起きゆん |
| Kana | うきーん うきゆん |
| Romanization | ukiin ukiyun |
| Pronunciation (IPA) | [ʔukiːŋ̍~ʔukijuŋ̍] |
Verb Paradigm
|
|
|
Imperfective |
Perfective |
Negative |
Negative Perfective |
|
Indicative |
PRED |
ukiyun, ukiin |
ukitan |
ukiran |
ukirantan |
|
ATT |
ukiyuru, ukiiru |
ukitaru |
|||
|
Progressive |
PRED |
ukitoon |
ukitootan |
ukiteewuran |
ukiteewurantan |
|
ATT |
ukitooru |
ukitootaru |
|||
|
Causative |
PRED |
ukirasun |
ukirachan |
ukirasan |
ukirasantan |
|
ATT |
ukirasuru |
ukiracharu |
|||
|
Passive and Potential |
PRED |
ukirariyun, |
ukiraritan, |
ukirariran, |
ukirarirantan, |
|
ATT |
ukirariyuru, |
ukiraritaru, |
|||
|
Causative-Passive |
PRED |
ukirasariyun, |
ukirasaritan |
ukirasariran |
ukirasarirantan |
|
ATT |
ukirasariyuru, |
ukirasariraru |
|||
|
Intransitivizing resultative (For transitive verbs only) |
PRED |
ukiteen |
ukiteetan |
ukiteeneen |
ukiteeneentan |
|
ATT |
ukiteeru |
ukiteetaru |
|||
|
Preparatory |
PRED |
ukitoochun |
ukitoochan |
ukiteeukan |
ukiteeukantan |
|
ATT |
ukitoochuru |
ukitoocharu |
|
Form |
Construction |
|
Root |
ukir- |
|
Dictionary |
ukiyun, ukiin |
|
Attributive or Adnominal |
ukiyuru, ukiiru |
|
Apocopated (indicative imperfective) |
ukiyu-, ukii- |
|
Adverbial |
ukii |
|
Volitional-Presumptive |
ukira |
|
Conjunctive |
ukiti |
|
Representative |
ukitai |
|
Imperative |
ukiri, |
|
Conditional |
ukiree |
|
Form |
Construction |
|
Conjecture |
ukiyuru haji, ukiiru haji |
|
So as to... |
ukiyuru gutu, ukiiru gutu |
|
Before... |
ukiyuru mee, ukiiru mee |
|
While... |
ukiyuru qweeda, ukiyuru-qweema, ukiiru qweeda, ukiiru-qweema |
|
Purpose |
ukiyuru tami ni, ukiiru tami ni |
|
Form |
Construction |
|
Request |
ukiti-kwimisooree |
|
Benefactive |
ukiti-kwiin |
|
Completive |
ukiti-neen |
|
Concessive conditional |
ukiti-n |
|
After... |
ukiti-kara |
|
After... |
ukiti-atu |
|
Form |
|
Imperfective |
Perfective |
Negative |
Negative perfective |
|
Desiderative |
PRED |
ukii-busan |
ukii-busantan |
ukii-bushikoo neen, ukii-bushikoo neeran |
ukii-bushikoo neentan, ukii-bushikoo neerantan |
|
ATT |
ukii-busaru |
ukii-busataru |
|||
|
Easy to... |
PRED |
ukii-yassan |
ukii-yassantan |
ukii-yashikoo neen, ukii-yashikoo neeran |
ukii-yashikoo neentan, ukii-yashikoo neerantan |
|
ATT |
ukii-yassaru |
ukii-yassataru |
|||
|
Hard to... |
PRED |
ukii-gurisan |
ukii-gurisantan |
ukii-gurikoo neen, ukii-gurikoo neeran |
ukii-gurikoo neentan, ukii-gurikoo neerantan |
|
ATT |
ukii-gurisaru |
ukii-gurisataru |
|
Form |
|
Imperfective |
Perfective |
Negative |
Negative perfective |
|
Exalting |
PRED |
ukii-misheen, uki-misheen |
ukii-misheentan, uki-misheentan |
ukii-misooran, uki-misooran |
ukii-misoorantan, uki-misoorantan |
|
ATT |
ukii-misheeru, uki-misheeru |
ukii-misheetaru, uki-misheetaru, ukii-misoocharu, uki-misoocharu |
|
Form |
Construction |
|
While (simultaneously)... |
ukii-gachii |
|
Form |
Construction |
|
Reported past |
ukiyu-tan, ukii-tan |
|
Nominalizing |
ukiyu-shi, ukii-shi |
|
Concessive |
ukiyu-shiga, ukii-shiga |
|
Cause-effect |
ukiyu-kutu, ukii-kutu |
|
Prohibitive |
ukiyu-na, ukii-na |
|
Provisional conditional |
ukiyu-ra ukii-ra |
|
Questions |
ukiyu-ga, ukii-ga |
|
Form |
|
Imperfective |
Perfective |
Negative |
Negative perfective |
|
Polite |
PRED |
ukiyabiyun, ukiibiyun, |
ukiyabitan, ukiibitan |
ukiyabiran, ukiibiran |
ukiyabirantan, ukiibirantan |
|
ATT |
ukiyabiyuru, ukiibiyuru, |
ukiyabitaru, ukiibitaru |
|||
|
Polar questions |
PRED |
ukiyumi, ukiimi |
ukitii |
ukirani |
ukirantii |
Verb paradigms are based off several sources including, but not limited to:
- Funatsu, Yoshiaki. (1988). 美しい沖縄の方言①. [Utsukushii Okinawa no kotoba 1]. ISBN4-905784-19-0.
- Sakihara, Mitsugu. (2006). Okinawan-English Wordbook. University of Hawai'i Press, Honolulu. ISBN: 0824831020.
- Shizato, Rumiko and Iwasaki, Shoichi. (2024). Basic Okinawan: From Conversation to Grammar. University of Hawai'i Press, Honolulu. ISBN: 9780824893651.
意味:おきる【起きる】